یادداشت مدیر فراورده‌های شیمیایی و معدنی شرکت پرسال به مناسبت روز ملی صنعت پتروشیمی

داستان قهر و آشتی بالادستی‌ها و پایین‌دستی‌ها در صنعت پتروشیمی

 

تکتم آینه‌کار_صنعت پتروشیمی به عنوان یکی از اصلی‌ترین و باسابقه‌ترین صنایع کشور، در روز 9 دی ماه سال ۱۳۳۷ با تأسیس پتروشیمی مرودشت، مسیر پرفراز و نشیبی را به سمت شکوفایی آغاز کرد؛ ریشه نام‌گذاری 8ام دی‌ماه به نام صنعت پتروشیمی اما بازمی‌گردد به تأسیس شرکت ملی صنایع پتروشیمی در همین روز در سال 1343. از همان سالها این صنعت به دو گروه صنایع بالادستی و پایین‌دستی تقسیم شد که شکافی عمیق را در بخش پتروشیمی ایجاد کرد. شکافی که صرف نظر از موانعی جدی مثل تحریم، روز به روز ریشه‌دارتر شده و نقش صنایع پتروشیمی به عنوان یک کل را در توسعه اقتصادی کشور تحت‌الشعاع قرار داده است.

به طور کلی تکمیل زنجیره ارزش که این روزها از آن به عنوان اصلی‌ترین نکته در زمینه توسعه اقتصادی یاد می‌شود در گرو آشتی صنایع بالادستی و پایین‌دستی است. این در حالی است که مجتمع‌های پتروشیمی کالاهای خود را 20 درصد زیر قیمت عرضه در بورس کالا به بازارهای صادراتی می‌فرستند و صنایع پایین‌دست را از محصولات خود محروم می‌کنند. بسیاری از صنایع پایین‌دست که در شرایطی سخت و طاقت‌فرسا به تولید می‌پردازند، ناچار به خریداری محصولات بی‌کیفیت و گران‌قیمت مجتمع‌های پتروشیمی هستند، امری که رقابت را برای آنها سخت و سخت‌تر می‌کند. هم اکنون محصولات صنایع بالادست پتروشیمی صادر شده و هر چه باقی بماند با کیفیتی نازل به صنایع پایین‌دست فروخته می‌شوند.

شرایطی که توضیح داده شد نشان دهنده بی‌توجهی به زنجیره ارزش افزوده در صنعت پتروشیمی است که توسعه صنایع تکمیلی را به منظور حمایت از بخش تولید دچار مشکل کرده است. تکمیل زنجیره ارزش به عنوان اصلی اساسی در مسیر توسعه در گرو این است که مواد اولیه‌ای که از سوی مجمتع‌های پتروشیمی با صرف هزینه‌ای اندک تولید می‌شوند در اختیار صنایع خُرد قرار گیرد تا با فراوری آنها، قیمت تمام شده این قبیل محصولات را افزایش داده و ارزش افزوده ناشی از صادرات محصولات فراوری‌شده را به بدنه اقتصاد کشور تزریق نمایند.

جایگزینی بخشی از بازارهای صادراتی با بازارهای داخلی در حالی توصیه می‌شود که صنایع پتروشیمی از ظرفیت بسیار بالایی برای ایجاد ارزش افزوده در کشور برخوردارند. صنایع پتروشیمی توانسته‌اند با بیش از 50 سال فعالیت، ظرفیت تولیدی محصولات این حوزه را به 62 میلیون تن افزایش داده و سهم کشورمان از این صنعت استراتژیک در منطقه را بیشتر کنند. افزایش ارزش محصولات پتروشیمی روندی جهانی است که ریشه در نیاز روافزون صنایع گوناگون به این قبیل محصولات دارد. وابستگی تمامی صنایع به محصولات پتروشیمیایی و همچنین تنوع بالای محصولات در این صنعت باعث شده است که کشورهای دنیا تمرکز ویژه‌ای بر این بخش داشته باشند؛ به طوری که در حال حاضر ارزش کل محصولات تولیدی در صنعت پتروشیمی دنیا چیزی در حدود ۳۲۰۰ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود.

در شرایطی که بسیاری از کشورها به سمت تکمیل زنجیره‌های ارزش فراملی قدم برداشته‌اند، ما در ایران هنوز از تکمیل زنجیره‌های ارزش صنعت پتروشیمی در داخل بازمانده‌ایم. با وجود اینکه انتظار می‌رود لغو تحریم‌ها منجر به رشد قابل توجه صنایع پتروشیمی گردد، هنوز هم موانع به قوت خود باقی است و بخش‌های مختلف زنجیره ارزش در جدایی به‌سر می‌برند. جای بسی تأمل است که امروز شرکت‌های پتروشیمی بزرگ دنیا به منظور تحقق توسعه پایدار، زنجیره ارزش محصولات خود را گسترده کرده و با خریداری مجتمع‌‌های پتروشیمی زنجیره‌های تأمین و تولید را ادغام کرده‌اند.

با وجود همه موانع، سهم صنعت پتروشیمی ایران از ظرفیت تولید محصولات عمده پتروشیمی منطقه خاورمیانه در سال 1392 حدود 22/2 درصد بوده که این رقم در سال 1395 به مرز 23/6 درصد رسیده است. بدیهی است که رفع تحریم‌ها نقش قابل توجهی در دوباره جان یافتن صنعت پتروشیمی داشته است. پرورش صنایع تکمیلی پتروشیمی در چنین شرایطی از این جهت ضروری به نظر می‌رسد که می‌تواند علاوه بر افزایش توان تولیدی کشور در این عرصه و گسترش ظرفیت رقابتی صنایع پتروشیمی، بر اشتغال‌زایی نیز مؤثر باشد.

امروز با از میان رفتن مانع مهمی چون تحریم‌های بین‌المللی این انتظار از صنعت پتروشیمی می‌رود که با رفع ایرادات زیرساختی خود حیاتی دوباره پیدا کند. ما در شرکت پرسال به عنوان یکی از واحدهای سابقه‌دار و فعال در عرصه پتروشیمی بر آن بوده و هستیم که در اعتلای صنعت پتروشیمی و شناساندن ظرفیت‌های کشورمان به بازارهای جهانی نقش‌آفرین باشیم. در همین راستا تنوع محصولات خود را به صورت سالانه افزایش داده و ظرفیت بخش صادرات مواد پتروشیمی را در طول 10 سال اخیر بیش از 40 درصد گسترش داده‌ایم. ما بر این باور هستیم که می‌توانیم با رفع موانعی که در این یادداشت به آنها اشاره شد، این ظرفیت را افزایش داده و در معرفی صنعت پتروشیمی کشور به جهان مؤثر باشیم. 

4.5 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Rating 4.50

چاپ   ایمیل

نوشتن دیدگاه

تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید