توسعه منطقه‌ای؛ شاه‌کلید مهارت‌افزایی در معادن سوئد

سلسله‌یادداشت‌های مدیرعامل شرکت پرسال درباره «زنجیر گسسته علم و صنعت»_شماره سه

توسعه منطقه‌ای؛ شاه‌کلید مهارت‌افزایی در معادن سوئد

 

B31A0403 Small

پروا سلطانی*

در ادامه یادداشت‌های «زنجیر گسسته علم‌و‌صنعت» و در آستانه سال 1398 ضروری دیدم با توجه به اهمیت معادن در اقتصاد ایران و لمس کمبود نیروی انسانی ماهر و نیمه ماهر در مناطق معدنی، همچنین نرخ بالای اشتغال نامرتبط در میان دانش‌آموختگان رشته‌های مرتبط با معدن، سیاست تربیت نیروی ماهر مورد نیاز در بخش معدن را در کشوری مانند سوئد که برند معدنی شناخته شده‌ای در دنیاست، با مخاطبان این نوشته مرور کنم. امیدوارم در سال 1398، نگاه تصمیم‌گیران و تصمیم‌سازان این حوزه به پیوند زدن سیاست‌های آموزش عالی و صنعت‌و‌معدن کشور باشد.

برند معادن سوئد با صفاتی چون نوآوری، مقرون‌به‌صرفه بودن، کیفیت و پایداری شناخته می‌شود. بنابراین سیاست براین است که همزمان با تقویت شرکت‌های بزرگ، فرصت رشد و توسعه برای شرکت‌های متوسط و کوچک نیز فراهم شده و جهت تبدیل آنها به شرکت‌های بزرگ معدنی آینده زمینه‌سازی شود. سوئد همچنین دارای پتانسیلی قوی برای صادرات خدمات با تأکید بر مواردی همچون تکنولوژی‌های سبز و مقرون‌به‌صرفه به لحاظ مصرف انرژی است؛ دانش سوئدی‌های در زمینه بازیافت و فرایندهای کسب‌وکار پایدار نیز به آسانی قابل ارائه به سایر کشورهاست.

اتحادیه اروپا و کشورهای عضو اقدامات متنوعی را در خصوص تقویت دسترسی اعضا به مواد خام معدنی و فلزی انجام می‌دهند. به عنوان مثال یکی از این اقدامات مشترک عبارت است از برنامه اقدام مشترک برای نوآوری در حوزه مواد خام که سوئد نیز به عضویت آن درآمده است. یکی از اقدامات دیگر این اتحادیه انجمن‌های دانش و نوآوری (KICs) هستند که در قالب انستیتوی اروپایی نوآوری و تکنولوژی فعالیت می‌کنند. به طور کلی انجمن‌های مختلفی در راستای تقویت همکاری‌های بین‌المللی در حوزه امور معدنی و فلزی فعالیت می‌کنند که به شرکت‌هایDG  (گروه تحقیقاتی بین‌المللی فلزات) خدمات مشاوره‌ای ارائه می‌کنند.

استراتژی معادن سوئد به پشتوانه سازمان تحقیقات جغرافیایی سوئد یا SGU تهیه شده است. در اوایل سال 2012، وزارت شرکت‌ها و نوآوری از همه بازیگران عرصه معدن دعوت کرد انتظارات خود از استراتژی معادن را به طور مکتوب در اختیار این وزارتخانه قرار دهند. 40 نفر از نمایندگان بخش خصوصی، آژانس‌های مرتبط با این حوزه و گروه‌های ذی‌نفع انتظارات خود را ارسال کردند، که این مکتوبات در پایگاه اطلاع‌رسانی دولت سوئد به آدرس (www.regeringen.se/mis) در دسترس است.

 

 بخشی از چارچوب استراتژی معادن همچنین با هدف ترغیب افراد و گروه‌ها به تحقیق و نوآوری در حوزه صنایع معدنی موارد زیر را در نظر گرفته است که به خوبی ردپای ارکان مدیریت دانش از جمله جمع‌آوری اطلاعات و تجارب، جمع‌بندی آنها و داشتن خروجی مناسب و همچنین فرهنگ‌سازی در آن پیداست:

  • وینووا (آژانس دولتی سوئد که منابع مالی دولت برای تحقیق و توسعه را اداره می‌کند) موظف است با همکاری شورای سوئدی تحقیق و پژوهش مرور مفصلی بر موضوعات مرتبط با معادن و صنایع معدنی داشته باشد؛ این مرور باید دربرگیرنده ارزیابی‌های بیومتریک از معادن سوئد و بررسی اقدامات پژوهشی پیشین، کنونی و آینده در حوزه معادن باشد. این بررسی به منظور شناسایی اقدامات جایگزین و تهیه گزارش پیشرفت در سالهای آینده انجام می‌شود. وینووا همچنین نقاط قوت و چالش‌های سوئد در انجام پژوهش‌های معدنی را شناسایی می‌کند و مزایای استراتژیک اجرای اقدامات پیشنهادی نیز ارزیابی و اطلاع‌رسانی می‌شود. این کار همچنین شامل تسلیم پروپوزال‌هایی در خصوص روش‌های همکاری میان پژوهشگران حوزه معدن است.

تضمینِ نیازهای صنعت و معادن مناطق مختلف در زمینه تأمین نیروی انسانی به شکل زیر در استراتژی معادن دیده شده است:

  • باتوجه به هدف اصلی بخش صنعت و معدن در سوئد مبنی بر رشد پایدار و توسعه کارآفرینی، سازمان SGU از سوی دولت مأمور شده است تا پروژه‌ای طولانی‌مدت را به منظور آگاهی‌رسانی و افزایش دانش در خصوص نقش زمین‌شناسی در جامعه و اهمیت آن برای رشد کشور تدوین و اجرایی کند. بخش خصوصی و کسب‌وکارهای گوناگون نیز می‌توانند از طریق سرمایه‌گذاری، در این پروژه مشارکت داشته باشند. این حمایت و این همکاری صنعت را تبدیل به یک محل‌کار وسیع می‌کند.
  • بخش‌هایی که مسئولیت پلتفرم‌های مهارت‌یابی را در هر شهرستان برعهده دارند، مأمورند نیازهای بخش معدن در راستای تأمین نیروی انسانی ماهر را شناسایی و متناسب با آنها برنامه‌ریزی کنند. منابع مورد نیاز این پلتفرم‌ها برای تهیه اسناد پیش‌زمینه‌ای و مقدماتی در اختیارشان قرار می‌گیرد. این کار باید از طریق هماهنگی با سایر بخش‌ها در سایر مناطق سوئد باشد.

بر همین اساس معدن‌کاری و صنایع معدنی به عنوان یکی از هزاران درسی که دانشجویان در دوران کارشناسی باید بخوانند تعریف نشده‌است، بلکه آموزش معدن‌کاری به صورت بخشی جدایی‌ناپذیر از تولید، خدمات حمل‌ونقل، فناوری و برنامه‌ریزی‌های جامع محلی درآمده و دانشجو را به فراخور رشته تحصیلی‌اش، با یکی از این چهار بخش درگیر می‌کند.

 

در اقتصاد جهانی، در دسترس بودن دانش و مهارت نقش برجسته‌ای در گسترش سطح نوآوری و رقابت‌پذیری ایفا می‌کند. جابه‌جایی نیروهای جوان میان بخش‌های گوناگون اقتصاد، مناطق مختلف بازار کار و کشورهای مختلف هم در جهان امروز تبدیل به عامل مهمی برای افزایش رقابت‌پذیری شده است. به همین دلیل بسیاری از کشورها اولویت خود را در تأمین نیازهای محلی، ملی و منطقه‌ای به نیروی کار ماهر به طور یکسان می‌دانند. بنابراین هدایت سیاست‌های کلان کشور به این سمت برای توسعه صنایع معدنی به بخش‌های گوناگون کشور ضروری است.

همه بخش‌هایی که به نمایندگی از شهرستان‌های مختلف سوئد نقشی در توسعه منطقه‌ای دارند، به دستور دولت برنامه‌های جامع همکاری را در خصوص تأمین مهارت‌های مورد نیاز در سطح منطقه و برنامه‌ریزی‌های دانشگاهی در کوتاه‌مدت و بلندمدت در نظر گرفته‌اند. هر شهرستان براساس اولویت‌های منطقه‌ای خود یکی از بخش‌های اقتصاد را مد نظر قرار می‌دهد. وقتی پای استارت‌آپ‌ها وسط می‌آید، مهم‌ترین مسئولیت شهرستان‌های سوئد تهیه داده‌های موردنیاز در خصوص تحلیل وضعیت موجود و نیازهای صنعت و اقتصاد هر منطقه است. فناوری اطلاعات، سلامت و تأمین اجتماعی مهم‌ترین اولویت‌های شهرستان‌های مختلف سوئد هستند، به عنوان مثال در شهرستان نوربوتون تصمیم‌سازان حوزه مهارت‌یابی بر سر تأکید هر چه بیشتر روی صنایع معدنی و صنایع وابسته توافق کرده‌اند.

 

سوئد همچنین سیاست حمایتی خود از رشد منطقه‌ای را از طریق اختصاص‌دادنِ بودجه 7 میلیون یورویی به تقویت و توسعه پلتفرم‌های مهارت‎یابی اجرایی کرده‌است، این پلتفرم‌ها مهم‌ترین ابزار سوئدی‌ها برای حفاظت از سیستم تأمین نیروی انسانی در سراسر کشور هستند.

به طور مثال در بخش معدن، تأمین نیروی انسانی به شکل زیر پیش‌بینی شده است:

  • باتوجه به هدف اصلی بخش صنعت و معدن در سوئد مبنی بر رشد پایدار و توسعه کارآفرینی در بخش معدن، سازمان SGU از سوی دولت مأمور شده است تا پروژه‌ای طولانی‌مدت را به منظور آگاهی‌رسانی و افزایش دانش در خصوص نقش زمین‌شناسی در جامعه و اهمیت آن برای رشد کشور تدوین و اجرایی کند.
  • بازیگرانی که مسئولیت پلتفرم‌های مهارت‌یابی را در هر شهرستان برعهده دارند، مأمورند نیازهای بخش معدن در راستای تأمین نیروی انسانی ماهر را شناسایی و متناسب با آنها برنامه‌ریزی کنند. منابع مورد نیاز این پلتفرم‌ها برای تهیه اسناد پیش‌زمینه‌ای و مقدماتی در اختیارشان قرار می‌گیرد. این کار باید از طریق هماهنگی با سایر بخش‌ها در سایر مناطق سوئد باشد.

و این‌چنین است که می‌بینیم در شهرستان‌های معدنی سوئد علاقه‌مندان به خوبی به این شناخت رسیده‌اند که داشتن پیشرفت حرفه‌ای مناسب در حوزه جغرافیایی که زندگی می‌کنند در گرو به‌روز کردن دانش و مهارت خود در بخش‌هایی است که بازار کار قابل لمس و پایداری مثل معدن دارد. البته نباید از این نکته غافل شویم که به قدری به این حوزه پرداخته و رسیدگی شده که جابجایی نیروی کار در شرکت‌های معدنی سوئدی هم بسیار غیر معمول و کند است.

در ایران سالانه هزاران نفر در رشته‌های مرتبط با معدن وارد دانشگاه‌ها می‌شوند، اما عموم این افراد صرفا به منظور دستیابی به تحصیلات دانشگاهی و بدون آگاهی و علاقه رشته‌های نامبرده را انتخاب کرده‌اند. بخش زیادی از این خیل بزرگ پس از فارع التحصیلی بدون داشتن تجربه و آگاهی کافی،جذب رشته‌های نامرتبط می‌شوند و در صف افراد جویای کار می‌مانند و رفتن به مناطق معدنی را کابوسی می‌دانند که بهتر است به دست فراموشی سپرده شود. در صورتیکه با آگاهسازی ملی، به پشتوانه یک استراتژی رسیدگی به مناطق معدنی، ایجاد امکانات با هدف دستیابی به توسعه پایدار و استفاده از تجارب سایر کشورهای پیشرو در این حوزه می‌توان نه تنها بخش آموزش عالی کشور را دچار تحول کرد که با نگاهی جدید، مشکل بیکاری نیروی انسانی تحصیلکرده را به ترتیبی مرتفع کرد که هزینه‌های صرف شده برای توانمندسازی و تحصیل نیروی انسانی منجر به توسعه پایداری گردد که چندبرابر برای کشور ارزش افزوده ایجاد کند.

باز هم تأکید من بر این است که دانشگاه و صنعت (معدن) نباید به صورت جزیره‌ای و جدا برنامه‌ریزی و عمل نماید. دانش به‌روز و نوآوری‌های دانشمندان جوانمان باید در کانال نیازهای اقتصادی کشور جاری شود و صنعت (معدن) بایر و راکد کشور را بارور کند. بدیهی است که این کار به سادگی با مرور تجارب ناموفق گذشته و تجارب موفق سایر کشورها امکان پذیر است. فقط کافی است اراده انجام آن را داشته باشیم.

*پروا سلطانی_مدیرعامل شرکت پرسال و دکترای مدیریت دانش

 

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Rating 0.00

چاپ   ایمیل

نوشتن دیدگاه

تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید